Bedrijfsonderzoek

Stralingsmeting bij bedrijven

In het kader van de RI&E kunnen door StralingsAdviesOnline  indicatieve stralingsmetingen (hier vaak Elektromagnetische veld metingen genoemd) worden uitgevoerd. Doorgaans zijn deze metingen onderdeel van de ARBO Risico Inventarisatie en Evaluatie aanpak, zoals hierna omschreven. Ri&E onderzoeken gebeuren in eerste instantie obv van een vrij strikt omschreven inventarisatie op papier. Als daaruit wordt verwacht dat er mogelijk ARBO richtlijnen worden overschreden kunnen indicatieve metingen worden uitgevoerd. Als de indicatieve metingen bevestigen dat er een probleem is, dan worden gecertificeerde metingen op deze plekken uitgevoerd, waarna een actieplan en beleid kan worden gemaakt.

werkplek

Introductie Elektro Magnetische Velden (EMV) op het werk

Dit document gaat over hoe op het werk veilig om te gaan met elektromagnetische velden, hier verder EMV genoemd.

Sinds 1 juli 2016 is het voor werkgevers wettelijk verplicht om in de Risico Inventarisatie & Evaluatie (RI&E) de risico’s van blootstelling van werknemers aan EMV mee te nemen als gevolg van de implementatie van de EU richtlijn 2013/35/EU. Hierbij dient ook aandacht te worden besteed aan bijzondere categorieën werknemers, zoals werknemers die zwanger zijn of werknemers met medische toestellen of implantaten. Dit document is gebaseerd op publicaties van het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, m.b.t. de Nederlandse situatie en de Europese gids “niet-bindende gids van goede praktijken, 2 delen) voor de tenuitvoerlegging van Richtlijn 2013/35/EU “Elektromagnetische Velden.

laptopman

Wat zijn EMV?

EMV ontstaan bij opwekking, transport, of gebruik van elektriciteit (lage frequenties), het opwarmen van materialen door inductie en het draadloos verzenden van informatie (hoge frequenties). In een aantal situaties  kunnen werknemers door blootstelling aan EMV gezondheidseffecten ervaren. Bij lage frequenties kunnen er elektrische velden en stromen worden opgewekt in het lichaam, die zenuwcellen of spieren kunnen prikkelen met tintelingen, pijn of spiertrekkingen, of duizeligheid tot gevolg. Bij zeer hoge veldsterkten kan het hartritme worden verstoord. Bij zeer hoge frequenties (100 KHz  tot 300 Giga hertz) kan het lichaam, of delen ervan, worden opgewarmd, waardoor schade aan weefsels (huid) of organen kan ontstaan. Blootstelling aan EMV kan ook indirecte effecten hebben, bijv. door dat bij aanraking contactstromen of ontladingen ontstaan die  soms verbranding of ontploffing als gevolg hebben.  Ook kunnen medische apparaten zoals een insulinepomp of een  pacemaker worden verstoord. Tot nu toe is niet wetenschappelijk bewezen dat lange termijn blootstelling aan EMV schadelijk is voor de gezondheid, mits de blootstelling lager is dan de limieten waarnaar het Arbeidsomstandighedenbesluit verwijst.

Grotere ruimten in overleg

GrensWaarden van Blootstelling (GWB)  en Actie Niveaus (AN)

Grenswaarden voor effecten op de gezondheid hangen samen met effecten die schadelijk zijn voor de gezondheid, zoals stimulering van de zenuwen en spierweefsel en opwarming.

Grenswaarden voor effecten op zintuigen hangen samen met voorbijgaande verstoringen van de zintuiglijke waarneming, bijv. duizeligheid of het zien van lichtflitsen.

De grenswaarden zijn waarden die in of op het lichaam aanwezig zijn als gevolg van blootstelling aan EMV. De zijn lastig op locatie ( de werkplek) meetbaar. Uit de grenswaarden zijn actieniveaus afgeleid in termen van de sterkte van EMV buiten het lichaam, die eenvoudiger te meten zijn. Als de actiewaarden worden overschreden, moet de werkgever maatregelen nemen om de blootsteling te verlagen, tenzij hij kan aantonen dat grenswaarden niet worden overschreden en veiligheidsrisico’s zijn uitgesloten.

str&gezh 4a

 Indeling werkomgevingen met EMV naar toepassingsgebied

De blootstelling van werknemers  aan EMV wordt mede  bepaald door het soort apparatuur of voorzieningen dat de velden veroorzaakt (de werkomgeving), door de omstandigheden waarin de apparatuur wordt gebruikt en door de soort werkzaamheden. In de volgende figuur worden ter illustratie een aantal werkomgevingen waarin EMV voorkomt naar toepassingsgebied en naar de mate van risico voor de werknemer ingedeeld. Let op, het is een globale indeling, er van uitgaande dat apparatuur normaal functioneert en dat werknemers zich houden aan de algemeen geldende gebruiksrichtlijnen (‘normaal gebruik’). Werkomgevingen in de categorie Groen geven per definitie een laag risico voor alle werknemers, inclusief werknemers met bijzondere risico’s. Voor werkomgevingen in de categorie Oranje geldt dat daar overschrijdingen van actieniveaus (lage frequenties) en de bijbehorende grenswaarden kunnen ontstaan met als gevolg mogelijke problemen op gebied van functioneren van de zintuigen. Voor alle ‘Oranje’ werkomgevingen moet er dus aandacht worden besteed aan de mogelijke veiligheidsrisico’s voor de medewerkers. Daarbij kan een nadere beoordeling (berekeningen/metingen/actieplan) mogelijk zijn.

Voor werkomgevingen in de categorie Rood geldt dat daar overschrijdingen van de actieniveaus (hoge frequenties) en de bijbehorende grenswaarden kunnen ontstaan met als mogelijk gevolg opwarming van weefsels en organen. Voor alle ‘Rode’ werkomgevingen moet er dus aandacht worden besteed aan de mogelijke gezondheidsrisico’s voor de medewerkers. Daarbij kan een nadere beoordeling (berekeningen/metingen/actieplan) mogelijk zijn.

werkplek 2
schema ovalen

Maatregelen en vuistregels

Voor alle werkomgevingen geldt dat er geen maatregelen genomen hoeven worden als er is aangetoond dat er geen grenswaarden worden overschreden, geen veiligheidsrisico’s kunnen optreden en geen werknemers met een verhoogd risico aanwezig zijn.

Voor alle werkomgevingen waar risico’s van EMV kunnen optreden moeten op basis van de Arbeidsomstandighedenwet en het Arbeidsomstandighedenbesluit maatregelen worden genomen en werknemers worden voorgelicht en opgeleid.

Arbeidshygiënische strategie:

  • EMV blootstelling zoveel mogelijk beperken bij de bron (uitschakelen met interlock, vervangen door bron met zwakkere velden, wijzigen, verplaatsen of lager vermogen instellen)
  • Technische maatregelen (bijv. afscherming of vergrendeling van de bron, op grotere afstand plaatsen van het bedieningspaneel, aarden, automatiseren werkzaamheden, verwijderen materiaal dat velden reflecteert)
  • Organisatorische maatregelen (plaatsen waarschuwingsborden, markeren van blootstellingzones, selectieve toelating van personeel, medewerkers instrueren)
  • Persoonlijke beschermingsmiddelen (afschermende kleding, geïsoleerde schoenen)

* Bij technische en organisatorische maatregelen heeft collectieve bescherming de voorkeur boven individuele bescherming.

homefoto 3

Voorlichting:

Werknemers dienen te worden geïnformeerd over de mogelijk schadelijke effecten van blootstelling aan EMV en hoe die kunnen worden opgespoord en gemeld. Voorts dienen zij te worden voorgelicht over de technische en organisatorische maatregelen die veilig werkwijze mogelijk maken.

Voorbeelden van werkomgevingen met te treffen maatregelen

Artikelbeveiliging en metaaldetector poortjes;

RFID; EMV met verschillende frequenties; Geen grenswaarden overschrijding; mogelijk risico’s voor mensen met implantaten en medische toestellen. Voorbeelden van maatregelen: waarschuwingborden plaatsen; afstand houden.

Diëlektrisch verwarmen voor sealen, droogprocessen, verlijmen van hout d.m.v. EMV;  (magnetron effect); risico op overschrijden actieniveaus voor opwarming op de bedienplaats. Voorbeelden van maatregelen: afschermen elektrodes met metalen omhulsel, bediening laten staan op niet geleidend platform, afstand tussen bron en bediening vergroten, beperken blootstellingduur, beschermende zolen/ sokken.

Elektriciteitsproductie en -distributie; Bronnen van sterke laagfrequente EMV zijn generatoren, transformatoren, gelijkrichters, luchtspoelen, condensatorbanken en stroomgeleiders

Zendinstallaties; de sterkte van EMV bij antennes voor mobiele communicatie (GSM, UMTS, LTE *4G)) hangt af van de richting waarin de antenne wordt benaderd. De zendbundel is doorgaans horizontaal van het gebouw afgericht. Aan de voorkant , in de zendbundel , kunnen actieniveaus voor opwarming worden overschreden binnen enkele meters van de antenne en aan de achterkant binnen enkele centimeters van de antenne. Dit noemt men het door het door de telecom provider aangeduide verboden gebied. Verder zijn er Tetra zenders voor gebruik door politie, brandweer, ambulancediensten en de Marechaussee. Deze bevinden zich op masten op daken of op voertuigen van deze openbare diensten. Vooral bij het passeren van antennes tijdens beklimmen van de zendmasten kunnen actieniveaus voor opwarming worden overschreden. Er zijn ook zenders van regionale en landelijk omroepen met een hoger zendvermogen. Tevens moet men er op bedacht zijn op contactstromen bij aanraking van metalen voorwerpen die in de aanwezige EMV kunnen worden opgeladen. Voorbeelden van maatregelen zijn: tijdelijk uitschakelen, minimaliseren van het vermogen voor het beoogde bereik, de antennes hoger opstellen, plaatsen van hekwerken om het verboden gebied te duiden, beperk van de blootstellingsduur, of het dragen van een speciaal stralingswerend pak.

Voorbeeld verboden zones mobiele telefoonzenders.

Microgolf drogen; Open microgolfdrogers, ook wel ‘open magnetron’ genoemd, worden o.a. gebruikt voor drogen van muren, en het verhitten van hout voor ongedierte bestrijding. In de nabijheid van de apparatuur kunnen actieniveau voor opwarming worden overschreden. Voorbeeld van maatregelen zijn: gedeeltelijk afschermen van de bron, afstand houden en interlockschakelaars aanbrengen die de bron uitschakelen zodra die verkeerd gericht is.

mobiel foto
Voorbeeld tel zenders

Werknemers met een verhoogd risico

  • Werknemers die onderhoud plegen aan apparatuur die EMV produceert of die nieuwe apparatuur ontwikkelen, testen of installeren behoeven bijzondere aandacht in de RI&E. Zij werken vaak onder niet gangbare bedrijfsomstandigheden en kunnen daardoor een hogere blootstelling hebben. Ook kunnen zij werken in een grotere verscheidenheid aan werkomgevingen. De werkgever van de onderhoudsmedewerker is verantwoordelijk voor de bescherming tegen EMV.
  • Werknemers met medische toestellen en implantaten: Te denken valt aan pacemaker, defibrillator, gehoorimplantaat, neurostimulator of infusiepompje. De werking van dergelijke toestellen kan verstoord worden door interactie met EMV. Informatie over de gevoeligheid voor storingen van specifieke toestellen kan men opvragen bij de fabrikant. Passieve medische implantaten met metalen delen, kunnen inductief opwarmen in sterke EMV, met mogelijk oververhitting en weefselschade tot gevolg. Voorbeelden zijn: metalen kunstgewrichten, botpennen en –platen, schroefjes, gebitsvullingen, het spiraaltje, stents, hartklepprothesen, chirurgisch clips. Metalen die ferromagnetisch zijn kunnen zich in sterke velden verplaatsen met weefselschade, bloedingen en een verstoorde werking van het implantaat als gevolg. De derde categorie is geleidende of versterkende voorwerpen zoals bijv. piercings, tatoeages, metalen horloges, armbanden of kettingen. In sterke EMV kunnen deze opwarmen en schade aan weefsels veroorzaken
  • Jeugdige werknemers: Het arbeidsomstandigheden besluit bepaalt dat werknemers onder de 18 jaar geen arbeid mogen verrichten met toestellen die schadelijke EMV kunnen uitzenden. Een pragmatische benadering is dat jeugdige werknemers niet worden blootgesteld aan EMV die sterker zijn dan de limieten voor de algemene bevolking in de Europese aanbeveling (1999/519/EG).
  • Zwangere werknemers; Een pragmatische benadering is om de limieten voor de algemene bevolking ook voor zwangere werknemers in werktijden te laten gelden. Er zijn wetenschappelijke aanwijzingen dat de gezondheid van het ongeboren kind in dat geval voldoende wordt beschermd.

Werknemers met overgevoeligheid voor EMV (bron Kennisplatform EMV; RIVM, GGD’en, en anderen).

Sommige werknemers ervaren gezondheidsklachten als zij in de buurt komen van bronnen die EMV produceren. Voorbeeld van gezondheidsklachten zijn hoofd-, spier-, en gewrichtspijnen, hartritme stoornissen, huidproblemen, moeheid en concentratieproblemen. Deze klachten worden door het kennisplatform EMV als reëel en soms ernstig aangeduid en treden op ver beneden de geldende limieten. De oorzaken van de klachten zijn wetenschappelijk niet duidelijk. De klachten kunnen veroorzaakt worden door EMV, psychische oorzaken, andere milieufactoren of ziekten of een combinatie hiervan. De Wereld Gezondheidsorganisatie erkent de problematiek van elektrogevoeligheid. In het algemeen worden de klachten verminderd door het beperken van de blootstelling, het door werkgevers serieus nemen van de elektrogevoeligheid problematiek en het leren omgaan met deze problematiek. De pragmatische aanpak voor werkgevers in het geval van een zelf verklaarde elektrogevoelige werknemer zou kunnen zijn. Neem de klachten serieus en tracht waar mogelijk de bronnen van EMV te reduceren, bijvoorbeeld door de werknemer een EMV ‘luwe’ werkplek te bieden. Een indicatieve meting op de werkplek kan ook veel duidelijk maken. Verder is een verwijzing naar de SOLK richtlijn (Somatisch Onvoldoende  verklaarde Lichamelijke klachten Somatoforme Stoornissen), een GGZ richtlijn. De HSE medewerker of de ARBO specialist zou hierin een initiërende en begeleidende functie kunnen hebben.

homefoto 1